8- O Sur'a üfürüldüğü zaman var ya,
9- İşte o gün pek zorlu bir gündür,10- Kafirler üstüne ki, hiç kolay değildir.
11- Tek olarak yarattığım kimseyi benimle başbaşa bırak.
1 2- Ona uzun uzadıysa mal verdim,
13- Ve gözünün önünde şahid oğullar,
14- Ve ona nimetimi gençlik ve bolluk verdim.
1 5- Sonra daha da artırmamı umar.
16- Hayır! Asla! Şüphesiz o, ayetlerimize karşı inatçıydı.
17- Onu sarp bir yola sardıracağım.
18- Kesinlikle ki, o düşündü ve ölçtü biçti.
19- Kahrolsun! Nasıl da karar verdi!
20- Sonra yine kahrolası; nasıl da karar verdi!
21- Sonra baktı...
22- Sonra kaşlarını çattı ve yüzünü buruşturdu, astı.
23- Sonra arkasına dönüp kibirlendi. . .
24- Dedi: "Bu ancak devam eden sihirden başka bir şey değildir,
25- Bu ancak bir beşer sözüdür. "
"O Sur'a üfürüldüğü zaman var ya.." ruh bedenden ayrıldığı, ruhani heyetler, güzel suretler, lezzet ve idrakler bedenden birer birer alındığı, bu seçilenler üzerinde ayrışma ve çözülme ekline tesir bırakıldığı zaman. Bu ise, bütün canlıların ölümünü bildiren ilk nefhadan ibarettir.
21- Sonra baktı...
22- Sonra kaşlarını çattı ve yüzünü buruşturdu, astı.
23- Sonra arkasına dönüp kibirlendi. . .
24- Dedi: "Bu ancak devam eden sihirden başka bir şey değildir,
25- Bu ancak bir beşer sözüdür. "
"O Sur'a üfürüldüğü zaman var ya.." ruh bedenden ayrıldığı, ruhani heyetler, güzel suretler, lezzet ve idrakler bedenden birer birer alındığı, bu seçilenler üzerinde ayrışma ve çözülme ekline tesir bırakıldığı zaman. Bu ise, bütün canlıların ölümünü bildiren ilk nefhadan ibarettir.
Ya da kastedilen anlam şudur: Yeniden diriltilen bedene üfürüldüğü ve azabı gerektiren kazanılmış aşağılık heyetler, yahut sevabı gerektiren kurtarıcı güzel heyetler bedene nakşedildiği zaman... bu anlam esas alındığında üfürmeden maksat, yeniden dirilmeyi bildiren ikinci üfürme kastedilmiş olur ki, bu anlam daha belirgindir. Bu günün perdelenmişler açısından zorluğu hiç kimseye gizli değildir. Keşif ehlinden muhakkikler gibi yüksek himmet sahipleri açısından kolay bir gün olduğu ise onlara gizli kalır.
26- Ben onu Sakara sokacağım..
27- Sen biliyor musun, Sakar nedir?
28- Her şeyi mutlak helak eder hem de eski haline döndürür.
29- Derisini kavurur.
26- Ben onu Sakara sokacağım..
27- Sen biliyor musun, Sakar nedir?
28- Her şeyi mutlak helak eder hem de eski haline döndürür.
29- Derisini kavurur.
Allah daha iyi bilir, ama nefsin en büyük tavırlanndan biri olan nefis tur'una yönelik bir işarettir. Yani, nefsin, insan fitratına bakan ufkudur ki azap suretlerinde ve perdelenmişlik berzahında uzayıp giden seneler boyunca buna tırmanır insan, sonra orada helak olup yanar.
Nitekim Rasulullah (s.a.v) şöyle buyurmustur:
"Ateşten bir yokuşu tırmanmakla yükümlü kılınır. Elini her koyduğunda erir, elini çektiğinde eski haline döner. Ayağını koyduğunda, derhal erir, çektiğinde eski haline döner. Orada aşağıların en aşağısına yuvarlanır."
Böylece ebediyete kadar o derekeden bu derekeye yuvarlanır gider. Ayette sözü edilen bu "Saud" (sarp yokuş), en yüksek tabakasından en aşağı tabakasına kadar tabiat sakarıdır. İste onu buraya atacağım. Oraya attığım her şeyi mutlaka helak ederim, yok ederim. Ve orada helak olan her şey de mutlaka eski haline döner. Böylece, bir kez daha helak edilir. iste böyle, sonsuza kadar sürüp gider.
"Derisini kavurur..." bedenlerin dış görünümünü beşerini (derisini) değiştirip günahlarının karasına ve kötülüklerinin heyetlerine benzetir.
Bu atesin özelliği budur. Tıpkı maddi ateşin renkleri ve heyetleri degistirmesi gibi.
30- Üzerinde on dokuz vardır.
31- Biz cehennemin işlerine bakmakla ancak melekleri görevlendirmişizdir. Ve onların sayısını kafirler için bir imtihan kıldık ki, böylelikle kendilerine kitap verilenler iyiden iyiye öğrensin, iman edenlerin de imanı artsın. Ehli kitap ve mü'minler şüpheye düşmesinler. Bir de kalplerinde hastalık bulunanlar kafirler de: Allah bu misalle ne demek istemiştir? Desinler. Böylece Allah dilediğini sapıklıkta bırakır ve dilediğini doğru yola eriştirir. Rabbinin ordularını ancak O bilir. Bu ancak beşer için bir öğüttür.
"Üzerinde on dokuz vardır." yedi gezegen ve on iki burcun maneviyatlarından ibaret olup maddeden ayrılmayan arz menşeli melekutlardır bunlar. Sufli alemin idaresinden, onlar üzerinde etkili olmaktan, tesir kirbaçlanyla onları ezmekten ve çukurlarına geri döndürmekten sorumludurlar.
"Biz cehennemin işlerine bakmakla ancak melekleri görevlendirmişizdir." Cehennemliklere galip gelsinler ve onları ezsinler diye. Zira Mülk alemi Melekut aleminin baskısı ve boyunduruğu altındadır. "Onların sayısını..." perdelenmişlerin yani "kafirlerin" sınanmasının, azaba uğratılmalarının, perdelerinin ve şüphelerinin daha da artmasının vesilesi kıldık. "Böylelikle, kendilerine Kitap verilenler iyiden iyiye öğrensin..." kendilerine furkanı akıl; Kitap verilenler yakini bilgiye ulaşsın. "iman edenlerin... artsın." ilmi ve yakini imana sahip olanların "imanı..." keşif ve bizzat gözlemle artsın da basit cehaletten dolayı şüphelenen perdelenmiş cahiller gibi şüpheye düşmesinler. Veya taklidi iman sahip olup "kendilerine Kitap verilenler" yakini imana ulaşsınlar ve muhakkiklerin de tahkikleri artsın ki, tahkiki veya taklidi inançları bulunmayan cahiller gibi şüpheye düşmesinler.
"Hayir..." sekar'ın mutlak olarak bütün insanlar, beser için bir hatırlatma işlevini görmesini inkâr kabilinden bir dikkat çekmedir bu. Çünkü insanların büyük çoğunluğu istidat sahibi değildir, kalpleri mühürlüdür ve bedbahlığa mahkum olmuşlardır onun için "beser" diye anılmaktadırlar iste bu yüzden öğüt almazlar. Ardından Ay'a yemin ediliyor. Yani, istidat sahibi, saf, uyanları dikkate alma kabiliyetine sahip, onlardan öğüt alan, hatırlatmalardan yararlanan ve buna büyük bir değer veren kalbe ve "dönüp gitmekte olan" nefis karanlığı "gece"sine
"O..." tabiat sekarı " ...biridir..." felaketlerden "büyük..." dehset verici, büyük "musibetlerden" bir tanesidir. Tektir, büyük felaketler içinde benzeri olmayan yeganedir. Tıpkı birinin benzersizliğini anlatmak isterken "o, erkeklerden bir tanedir" veya "o, kadmlardan bir tanedir." demen gibi. "İnsanlar için bir uyarıcıdır." veya uyandır. Yani, onlara yönelik uyanlardan bir tanesidir; ama tümü için değil. Belki, kabiliyet sahibi istidatlılar için. Çünkü onlar isterlerse, fazilet ve hayırlar kazanmakla, kemalat edinmekle ilerleyebilir, kalp ve ruh makamına çıkabilirler. İsterlerse de, bedene ve şehvetlere, bedenin lezzetlerine meyletmekle geri kalabilir, şehvet ve lezzetlerin içine düşebilirler.
38- Her nefis kazandığına bir rehindir.
39- Ancak sağdakiler başka ....
40- Onlar, cennetler içindedirler,
41- Mücrimlerden sorarlar.
42- "Sizi şu Sekar'a sokan nedir?"
43- Derler: Biz namaz kılanlardan değildik,
44- Miskinleri doyuranlardan değildik,
45- ve dalanlarla beraber dalanlardandık,
46- Dîn gününü de yalan sayardık,
47- Sonunda bize ölüm gelip çattı.
"Her nefis..." kazandığına karşılık bir "rehindir..." Allah katında. Ve kazandığı ondan ayrılmaz. Çünkü amellerinin ve fiillerinin heyetleri onu istila eder, ona yapışıp kalır, bir daha ayrılmaz. "Ancak sağdakiler başka..." bedensel heyetlerden arınan, fitrat makamına çıkan mutlular başka. Onlar boyunlarını rehinlikten kurtarmışlardır. "Onlar cennetler içindedir..." sıfat ve fiil cennetlerindedirler. Suçluların gördükleri, başlarına azabı ve tabiat sekarında kalışlarını gözlemledikleri için suçluların halini birbirlerine sorarlar. Sorulanlar da, biz "sizi şu Sekar'a sokan nedir?" diye sorduk, seklinde cevap verirler.
"Onlar şöyle cevap verirler..." davranış diliyle veya sözlü olarak derler ki: Biz, bedensel rahatı, mal sevgisini, bedensel ve hal ibadetlerini, riyazeti terk etmek, batıla dalmak, oyalanmak, boş ve saçma islerle uğraşmak, Din gününü, ahiret cezasını yalanlamak ve ahireti inkar etmek gibi tercihlerde bulunarak rezilliklerle nitelenmiştik... Bunlar da heyulani tabiat ateşine "Sekar'a" girmeyi gerektiren üç temel kuvvetin rezillikleridir. "Sonunda bize ölüm gelip çattı..." derken öldük ve inkar ettiklerimizi kendi gözlerimizle gördük.
48- Artık onlara şefaatçinin şefaati fayda vermedi.
49- Şimdi onlara ne oluyor ki, zikirden yüz çeviriyorlar?
50- Hakikaten onlar ürkmüş yaban eşekleri gibidir,
51- Aslandan kaçan.
52- Belki de onların her biri kendine açılmış sayfaların gelmesini istiyor.
53- Asla! Hayir! Gerçek şu, onlar ahiretten korkmuyorlar.
54- Hayır! Şüphesiz O bir öğüttür.
55- Dileyen O'ndan öğüt alır.
56- Ancak Allah dilemeyince öğüt alamazlar. Korumaya ehil olan O'dur, bagışlayacak olan da O'dur.
Böylece ebediyete kadar o derekeden bu derekeye yuvarlanır gider. Ayette sözü edilen bu "Saud" (sarp yokuş), en yüksek tabakasından en aşağı tabakasına kadar tabiat sakarıdır. İste onu buraya atacağım. Oraya attığım her şeyi mutlaka helak ederim, yok ederim. Ve orada helak olan her şey de mutlaka eski haline döner. Böylece, bir kez daha helak edilir. iste böyle, sonsuza kadar sürüp gider.
"Derisini kavurur..." bedenlerin dış görünümünü beşerini (derisini) değiştirip günahlarının karasına ve kötülüklerinin heyetlerine benzetir.
Bu atesin özelliği budur. Tıpkı maddi ateşin renkleri ve heyetleri degistirmesi gibi.
30- Üzerinde on dokuz vardır.
31- Biz cehennemin işlerine bakmakla ancak melekleri görevlendirmişizdir. Ve onların sayısını kafirler için bir imtihan kıldık ki, böylelikle kendilerine kitap verilenler iyiden iyiye öğrensin, iman edenlerin de imanı artsın. Ehli kitap ve mü'minler şüpheye düşmesinler. Bir de kalplerinde hastalık bulunanlar kafirler de: Allah bu misalle ne demek istemiştir? Desinler. Böylece Allah dilediğini sapıklıkta bırakır ve dilediğini doğru yola eriştirir. Rabbinin ordularını ancak O bilir. Bu ancak beşer için bir öğüttür.
"Üzerinde on dokuz vardır." yedi gezegen ve on iki burcun maneviyatlarından ibaret olup maddeden ayrılmayan arz menşeli melekutlardır bunlar. Sufli alemin idaresinden, onlar üzerinde etkili olmaktan, tesir kirbaçlanyla onları ezmekten ve çukurlarına geri döndürmekten sorumludurlar.
"Biz cehennemin işlerine bakmakla ancak melekleri görevlendirmişizdir." Cehennemliklere galip gelsinler ve onları ezsinler diye. Zira Mülk alemi Melekut aleminin baskısı ve boyunduruğu altındadır. "Onların sayısını..." perdelenmişlerin yani "kafirlerin" sınanmasının, azaba uğratılmalarının, perdelerinin ve şüphelerinin daha da artmasının vesilesi kıldık. "Böylelikle, kendilerine Kitap verilenler iyiden iyiye öğrensin..." kendilerine furkanı akıl; Kitap verilenler yakini bilgiye ulaşsın. "iman edenlerin... artsın." ilmi ve yakini imana sahip olanların "imanı..." keşif ve bizzat gözlemle artsın da basit cehaletten dolayı şüphelenen perdelenmiş cahiller gibi şüpheye düşmesinler. Veya taklidi iman sahip olup "kendilerine Kitap verilenler" yakini imana ulaşsınlar ve muhakkiklerin de tahkikleri artsın ki, tahkiki veya taklidi inançları bulunmayan cahiller gibi şüpheye düşmesinler.
"Kalplerinde hastalık bulunanlar da . . .desinler : . ." basit cehaletten dolayı içlerinde nifak ve şüphe bulunanlar "kafirler..." cehli mürekkep sahibi olup bozuk inançları bulunan cahil perdelenmişler "Allah bu misalle ne demek istemiştir?" desinler. Sanki garip ve hayret verici bir örnekmis gibi! Yani, biz cehennemle görevli meleklerin sayısından bahsetmek, onları bu özelliklere sahip kılmakla, sapıklann sapıklıklarının ve doğru yolda olanların hidayetlerinin ortaya çıkmasının sebebi olmasını istedik. Tıpkı sapığın sapıklığının ve doğru yolda olanın hidayetini gerektiren başka sebepler gibi.
İste bu ornekteki gibi " Allah... dilediğini sapıklıkta bırakır." asli bedbahlık ehlini saptırır. "Dilediğini doğru yola eriştirir..." ezeli mutluluk ehlini de hidayete erdirir. "Rabbinin ordularını O bilir..." baskasi bilmez, sayılarını, kemiyetlerini, keyfiyetlerini ve hakikatlerini O'ndan başka kimse bilmez. Çunku O'nun ilmi onların mahiyetlerini ve hallerini kusatmıştır. "Bu ise...ancak..." yani, "onu sakara sokacağım." ifadesiyle bitişik ve onun vasıflarının tamamlayıcısı konumundadır. "Biz . . .görevlendirmişizdir. . . " ifadesiyle başlayıp "kendisinden başkası ..." ifadesine kadar devam eden kişinin, zebanilerin durumunu izah etmeye yönelik bir ara açıklama mahiyetindedir. Evet, bu; "sakar" "ancak beşer..." insanlar için bir hatırlatmadır, öğüttür.
32- Hayir! Ay'a yemin olsun...
33- Dönüp gitmekte olan geceye,
34- Ve ağarmakta olan sabaha.
35- Şüphesiz o, büyük musibetlerden biridir.
36- İnsanlar için bir uyarıdır,
37- Sizden ileri geçmek veya geri kalmak isteyenler için."Hayir..." sekar'ın mutlak olarak bütün insanlar, beser için bir hatırlatma işlevini görmesini inkâr kabilinden bir dikkat çekmedir bu. Çünkü insanların büyük çoğunluğu istidat sahibi değildir, kalpleri mühürlüdür ve bedbahlığa mahkum olmuşlardır onun için "beser" diye anılmaktadırlar iste bu yüzden öğüt almazlar. Ardından Ay'a yemin ediliyor. Yani, istidat sahibi, saf, uyanları dikkate alma kabiliyetine sahip, onlardan öğüt alan, hatırlatmalardan yararlanan ve buna büyük bir değer veren kalbe ve "dönüp gitmekte olan" nefis karanlığı "gece"sine
yemin ediliyor. Yani ruh nurunun açılması, panldaması ile kalbin üzerindeki karanlığı çekilip giden nefis karanlığı gecesine. Ve bu nurun doğmasiyla, karanılığı bütünüyle ortadan kaldırmasıyla, kalbi büsbütün aydınlatmasıyla birlikte ağarmakta olan sabaha yemin ediliyor.
38- Her nefis kazandığına bir rehindir.
39- Ancak sağdakiler başka ....
40- Onlar, cennetler içindedirler,
41- Mücrimlerden sorarlar.
42- "Sizi şu Sekar'a sokan nedir?"
43- Derler: Biz namaz kılanlardan değildik,
44- Miskinleri doyuranlardan değildik,
45- ve dalanlarla beraber dalanlardandık,
46- Dîn gününü de yalan sayardık,
47- Sonunda bize ölüm gelip çattı.
"Her nefis..." kazandığına karşılık bir "rehindir..." Allah katında. Ve kazandığı ondan ayrılmaz. Çünkü amellerinin ve fiillerinin heyetleri onu istila eder, ona yapışıp kalır, bir daha ayrılmaz. "Ancak sağdakiler başka..." bedensel heyetlerden arınan, fitrat makamına çıkan mutlular başka. Onlar boyunlarını rehinlikten kurtarmışlardır. "Onlar cennetler içindedir..." sıfat ve fiil cennetlerindedirler. Suçluların gördükleri, başlarına azabı ve tabiat sekarında kalışlarını gözlemledikleri için suçluların halini birbirlerine sorarlar. Sorulanlar da, biz "sizi şu Sekar'a sokan nedir?" diye sorduk, seklinde cevap verirler.
"Onlar şöyle cevap verirler..." davranış diliyle veya sözlü olarak derler ki: Biz, bedensel rahatı, mal sevgisini, bedensel ve hal ibadetlerini, riyazeti terk etmek, batıla dalmak, oyalanmak, boş ve saçma islerle uğraşmak, Din gününü, ahiret cezasını yalanlamak ve ahireti inkar etmek gibi tercihlerde bulunarak rezilliklerle nitelenmiştik... Bunlar da heyulani tabiat ateşine "Sekar'a" girmeyi gerektiren üç temel kuvvetin rezillikleridir. "Sonunda bize ölüm gelip çattı..." derken öldük ve inkar ettiklerimizi kendi gözlerimizle gördük.
48- Artık onlara şefaatçinin şefaati fayda vermedi.
49- Şimdi onlara ne oluyor ki, zikirden yüz çeviriyorlar?
50- Hakikaten onlar ürkmüş yaban eşekleri gibidir,
51- Aslandan kaçan.
52- Belki de onların her biri kendine açılmış sayfaların gelmesini istiyor.
53- Asla! Hayir! Gerçek şu, onlar ahiretten korkmuyorlar.
54- Hayır! Şüphesiz O bir öğüttür.
55- Dileyen O'ndan öğüt alır.
56- Ancak Allah dilemeyince öğüt alamazlar. Korumaya ehil olan O'dur, bagışlayacak olan da O'dur.
" Artık...şefaati onlara fayda vermedi..." Nebi veya meleklerden bir "şefaatçinin" şefaati onlara bir yarar sağlamadı. Farzı muhal böyle olay takdir edilse bile, onlara bir faydası olmaz. Çünkü şefaati kabul edecek özellikleri yoktur. Çünkü bu bağlamda şefaatten maksat nurun yansıtılması, feyzin bahşedilmesidir. Bu ise, ancak mahallin saf ve berrak olmak suretiyle kabul edecek özellikte olması durumunda bir yarar sağlayabilir.
Ardından, bunu kabul etmeyişleri ve şefaatten yararlanmayışları uyarıdan, ilimden yüz çevirmeleriyle, kalplerinin Aslandan kaçan yabani eşek kalbi gibi ahmaklaşmışlığıyla , inatçı cahiller olarak batıl temennilerde bulunmalarıyla, inanmadıkları için de ahiretten korkmamalarıyla izah ediliyor ve bütün bunların da Allah'ın dilemesi ve takdiriyle olduğu vurgulanıyor. Allah doğrusunu herkesten daha iyi bilir.
Ardından, bunu kabul etmeyişleri ve şefaatten yararlanmayışları uyarıdan, ilimden yüz çevirmeleriyle, kalplerinin Aslandan kaçan yabani eşek kalbi gibi ahmaklaşmışlığıyla , inatçı cahiller olarak batıl temennilerde bulunmalarıyla, inanmadıkları için de ahiretten korkmamalarıyla izah ediliyor ve bütün bunların da Allah'ın dilemesi ve takdiriyle olduğu vurgulanıyor. Allah doğrusunu herkesten daha iyi bilir.
Kaynak
Tefsir-i Kebir Tevilat, Muyiddîn Arabî, Müddessir Suresi 8-56 ayetler
Tefsir-i Kebir Tevilat, Muyiddîn Arabî, Müddessir Suresi 8-56 ayetler
